Piesza trasa: od Plac św. Marka do Bacino Orseolo. Przystanki: 65.
Przystanki
- Plac św. Marka
To jedyne miejsce w Wenecji nazywane „Piazza” — wszystkie inne to campo (weneckie place) — bo jedynym chciało być także w nazwie.
- Procuratie di San Marco
Trzy strony Piazza San Marco zajmuje nieprzerwany ciąg Procuratie — rezydencji prokuratorów św. Marka, najwyższego po doży urzędu w Republice Weneckiej.
- Ponte dei Dai
Obok Caffè Quadri otwiera się ciemne i wąskie sotoportego (przejście pod budynkiem), jakieś 30 metrów, gdzie tłum Placu św. Marka nagle rzednie: w głębi pierwszy mostek na rio de le Procuratie (rio – wenecki kanał) to Ponte dei Dai. Mały kamienny most, którego nazwa wywołała wieki sporów.
- Calle dei Fabbri
Calle (wąska wenecka uliczka) w sestiere (dzielnicy, Wenecja ma sześć) San Marco, łącząca okolice Placu, przez Sotoportego dei Dai (przejście pod budynkiem), z Campo (placem) i Ponte dei Dai, w stronę San Moisè.
- Campo San Gallo o Rusolo
Dwie minuty od Placu św. Marka, za Cavalletto, ten placyk zebrał trzy nazwy w ciągu 8 wieków: Rusolo — zniekształcenie nazwiska Orseolo, od przytułku założonego przez dożę (wybierany władca Republiki Weneckiej) Pietra Orseola I i przeniesionego tu pod koniec XVI wieku, by zrobić miejsce dla Procuratie Nuove — potem San Gallo, od kościółka, jedynej pozostałości tej instytucji, i wreszcie Canova, bo tu rzeźbiarz zmarł w 1822 roku, w domu, którego już nie ma. Vera da pozzo (cembrowina studni), stoliki kawiarni, teatr i basen: campo przejściowe, które było oddziałem przytułku, areną korrid i kostnicą największego rzeźbiarza Europy.
- Oratorio di San Gallo
W zakątku Campo San Gallo, dawnego campo Rusolo, wśród XX-wiecznych gmachów bankowych przetrwał jeden z najmniejszych kościołów Wenecji.
- Teatro Goldoni
Za Campo San Luca, o dwa kroki od Rialto, mozaikowy szyld zapowiada najstarszy teatr Wenecji — i czwarty najstarszy we Włoszech spośród wciąż grających: Teatro Carlo Goldoni, otwarty w 1622 roku jako Teatro Vendramin di San Salvatore.
- Campo San Luca
Jeśli zapytasz Wenecjanina, gdzie jest środek Wenecji, wielu odpowie ci: tutaj.
- Calle Memmo o Loredan
Ta calle (wąska wenecka uliczka) łączy Salizzada San Luca z Riva del Carbon i biegnie wzdłuż bocznej ściany wyjątkowego pałacu: Ca’ Loredan, który od 1867 roku jest ratuszem Wenecji.
- Fondamenta del Carbon
Między Ca’ Farsetti a Palazzo Bembo ten odcinek nabrzeża nad Canal Grande był stacją benzynową przedindustrialnej Wenecji.
- Palazzo Farsetti e Loredan (Ratusz)
Na Riva del Carbon, nazwanym tak od barek z węglem, które tu cumowały, 2 wenecko-bizantyńskie pałace z XIII wieku od półtora wieku mieszczą urząd miasta Wenecji.
- Portal Palazzo Magno (San Luca)
Na Campiello di San Luca (placyk — tak w Wenecji nazywa się mały plac), obok kościoła, zachował się portal dawnego Palazzo Magno: trójkątny fronton z terakoty, patery i herb z XIII wieku.
- Kościół San Luca
W połowie drogi między Plac św. Marka a Rialto, nad rio (weneckim kanałem), który zapewnia mu wodę, i przy campiello (małym placu), który daje mu przestrzeń, stoi San Luca — jedna z najstarszych parafii Wenecji.
- Palazzo Grimani di San Luca
Nad Canal Grande, niedaleko Rialto i na rogu z rio di San Luca (wenecki kanał), wznosi się kolosalna bryła Palazzo Grimani, renesansowe arcydzieło werończyka Michela Sanmichelego, dziś siedziba Sądu Apelacyjnego w Wenecji (Corte d’Appello).
- Palazzo Contarini (dawniej Corner)
Nad rio di San Luca (rio — wenecki kanał), dwa kroki od ujścia do Canal Grande, wznosi się jeden z najelegantszych i najmniej oglądanych pałaców San Marco: Palazzo Contarini przy San Beneto, dawniej Cornerów.
- Calle Sant'Andrea
Calle Sant’Andrea, niedaleko Campo San Beneto, zawdzięcza nazwę domowi gościnnemu, jaki mieli tu mnisi z Sant’Andrea del Lido, czyli z Kartuzji: bardzo starego klasztoru, założonego w 1199 roku na wysepce przy porcie Lido i przeszłego w 1424 roku z rąk augustianów do kartuzów.
- Salizzada del Teatro
Jedna ulica, dwie nazwy: Wenecjanie nazywają ją salizzada della Chiesa lub del Teatro i obie nazwy są trafne.
- La Chiesa di San Benedetto
W cichym Campo San Beneto, dwa kroki od Museo Fortuny, otwiera się jeden z najstarszych kościołów San Marco.
- Palazzo Pesaro degli Orfei (Palazzo Fortuny)
Na Campo San Beneto (campo — plac) dominuje jedna z największych gotyckich budowli Wenecji — Sansovino oceniał ją jako „degna della situazione del Canal Grande” („godną sąsiedztwa Canal Grande”) — i jedna z najharmonijniejszych spoza kanału: Palazzo Pesaro, zamówiony przez Benedetta Pesara w połowie XV wieku i zwany „degli Orfei” od Accademia Filarmonica, która miała tu siedzibę w XVIII wieku.
- Ponte Michiel
Most Michiel, z kamienia i ozdobiony żelaznymi poręczami, przerzucono nad rio de Ca’ Michiel (weneckim kanałem), łącząc Calle Pesaro (wenecką uliczkę) z Ramo Michiel (boczną uliczką) w samym sercu San Marco.
- Corte dell’Albero
O dwa kroki od przystani Sant’Angelo, Corte dell’Albero to spokojne i nieregularne campiello (mały plac), zamknięte z jednej strony łagodnym olbrzymem: Casa Nardi, ogromnym budynkiem z XX wieku wzniesionym w stylu neowenecko-bizantyńskim, z paterami i plakietkami wmurowanymi w cegły, jednym z najnowszych budynków miasta, podczas gdy sąsiednia Fondamenta Narisi zachowuje dawną pisownię nazwy.
- Palazzo Sandi-Porto
Przy Corte dell’Albero (dziedzińcu), niedaleko San Samuele i Campiello del Teatro (małego placyku), stoi pałac o tak skromnej fasadzie, że łatwo go przeoczyć.
- Fondamenta Narisi
Fondamenta Narisi to spokojne nabrzeże w sestiere San Marco (dzielnicy — Wenecja ma sześć), w parafii Sant’Angelo.
- Ponte e Calle del Pestrin
Żelazny most łączy Calle del Pestrin (calle — wąska wenecka uliczka) z Corte Lucatello (corte — wspólny dziedziniec), tam gdzie rio de Sant’Anzolo (rio — wenecki kanał) łączy się z rio de Ca’ Garzoni, za Santo Stefano i San Samuele.
- Campiello Novo
Osiem stopni za absydą Santo Stefano i wchodzisz w inny świat: Campiello Novo (mały placyk) to niewielki, wyniesiony i zaciszny placyk, ustronny wobec placu, od którego dzieli go kilka metrów.
- Piscina San Samuele
Między Campo Sant’Angelo (weneckim placem) a Salizada di San Samuele (jedną z pierwszych brukowanych ulic) otwiera się mały, wybrukowany placyk o osobliwej nazwie: Piscina San Samuele.
- Salizzada di San Samuele
W Wenecji „salizada” to określenie, które brzmi jak pochwała: oznaczało brukowaną ulicę, jedną z pierwszych, gdy pozostałe calle były jeszcze polnymi drogami.
- Dom Paola Veronese
Przy Salizzada di San Samuele (jedna z pierwszych brukowanych ulic), pod numerem 3338, pałacyk z tablicą pamiątkową upamiętnia wenecki dom Paola Veronese.
- Calle delle Carrozze
Calle (wąska wenecka uliczka) w dzielnicy San Marco, która wychodzi na Campo San Samuele (plac) nad Canal Grande.
- Palazzo Grassi
Między Campo San Samuele (placem) a Canal Grande wznosi się ostatni wielki pałac patrycjuszowski zbudowany przed upadkiem Republiki Weneckiej: Palazzo Grassi, potężna neoklasyczna bryła, którą przebogata bolońska rodzina Grassich — przeszedłszy przez Chioggię, gdzie mieszkała od 1230 roku, i wpisana do patrycjatu w 1718 roku za dar 60 000 dukatów na wojnę o Moreę — kazała wznieść Giorgiowi Massariemu w połowie XVIII wieku: pomnik weneckiego bogactwa u schyłku samej Republiki, zbudowany w latach 1748–1772 na ostatniej wielkiej wolnej działce nad drogą wodną.
- Kościół San Samuele
Na campo (placu) opadającym ku Canal Grande, obok Palazzo Grassi, stoi jeden z najstarszych kościołów Wenecji: ufundowały go rody Boldù i Soranzo około roku 1000, poświęcając go początkowo św. Mateuszowi.
- Palazzo Malipiero
Nazywano go „Ca’ Granda de’ San Samuel”, czyli Wielkim Domem z San Samuele, ze względu na jego niezwykłe rozmiary.
- La Ca' del Duca
Na Canal Grande, obok Rio del Duca, podstawa nigdy niedokończonego pałacu opowiada najbardziej ambitne marzenie weneckiego XV wieku.
- Il Teatro di San Samuele
Między Campo San Samuele (placem) a Campo Santo Stefano nazwy uliczek opowiadają o teatrze, którego już nie ma: Calle del Teatro, Ramo del Teatro (boczna uliczka), Fondamenta delle Scuole.
- Ponte Vitturi
Żelazno-kamienny most nad rio San Vidal, między calle del Fruttariol (wąską wenecką uliczką) a campiello Loredan (placykiem), w zakątku San Marco, gdzie gwar Rialto i Mostu Akademii dociera stłumiony.
- La Chiesa di San Vitale
Za Ponte Vitturi, gdzie w 1481 roku urodził się Hieronim Miani — żołnierz, który uwolnił tysiące sierot, zakładając zgromadzenie somasków — otwiera się żywy Campo San Vitale, nad którym góruje neopalladiańska fasada Andrei Tiralego.
- Palazzo Cavalli-Franchetti
U stóp Mostu Akademii, na brzegu San Marco, Palazzo Cavalli-Franchetti pyszni się jedną z najbardziej efektownych gotyckich fasad Canal Grande — lecz to średniowiecze w dużej mierze wymyślone na nowo.
- Plac Santo Stefano i pomnik Tommasea
Campo Santo Stefano, które na tabliczkach nazywa się Campo Francesco Morosini, to jeden z największych placów (campo) Wenecji: długi plac w kształcie L, biegnący od gotyckiego boku kościoła Santo Stefano aż do San Vidal i Mostu Akademii.
- Konserwatorium Benedetto Marcello (Palazzo Pisani)
Na malowniczym Campiello Pisani (placyk), o krok od Campo Santo Stefano, wznosi się kolosalna fasada Palazzo Pisani, największego patrycjuszowskiego pałacu Wenecji.
- Palazzo Loredan (Instytut Wenecki)
Na południowym końcu Campo Santo Stefano Palazzo Loredan jest od 1891 roku siedzibą Instytutu Weneckiego Nauk, Literatury i Sztuk.
- Palazzo Morosini
Na Campo Santo Stefano (placu), jednym z najobszerniejszych salonów Wenecji, wychodzi pałac, który jest niemal pomnikiem rodziny mieszkającej tu przez dwa i pół wieku: Palazzo Morosini, dziś zwany też Morosini Gatterburg.
- Palazzo Barbaro a Santo Stefano
Na północnym boku Campo Santo Stefano, pod numerem 2947 i tuż przy Palazzo Loredan — siedzibie Istituto Veneto — wznosi się szesnastowieczny Palazzo Barbaro.
- Kościół Santo Stefano i jego krużganek
Na szczycie wielkiego zadrzewionego campo (plac) Santo Stefano wznosi się jeden z trzech kościołów klasztornych Wenecji, obok Frari i Santi Giovanni e Paolo: ufundowali go eremici św. Augustyna, którzy w 1274 roku sprzedali swój pierwszy klasztor Sant’Anna na Castello benedyktynkom i kupili domy tutaj, w samym środku miasta — kamień węgielny pobłogosławił 7 czerwca 1294 roku biskup Castello, Querini — odbudowali go w XIV wieku, a w XV wieku oblekli w kwiecisty gotyk, który do dziś nadaje mu oblicze — łącznie z wyraźnie pochyloną dzwonnicą.
- L'Antica Scuola di Santo Stefano (dei Laneri)
Naprzeciw bocznego portalu kościoła Santo Stefano, pod numerem 3467 campo (placu), wybija się skromna ocalała fasada jednego z najstarszych bractw Wenecji: Scuola di Santo Stefano, założonej w 1299 roku.
- Chiostro dell'ex Convento di Santo Stefano
Dziedziniec z jońskimi kolumnami, pośrodku vera da pozzo (cembrowina studni), a na ścianach sarkofagi doży (wybieranego władcy Republiki Weneckiej) i pokonanego tyrana: to serce dawnego klasztoru augustianów, zespołu, który bracia eremici zbudowali obok swojego kościoła Santo Stefano już w XIII wieku.
- Ponte dei Frati
Ponte dei Frati przerzucony jest nad rio di Sant’Anzolo (weneckim kanałem), między campo Sant’Angelo (placem) a bramą dawnego klasztoru Santo Stefano, w dzielnicy San Marco.
- Campo Sant'Angelo i jego monumentalne pałace
Zatrzymaj się na Campo Sant’Angelo albo Sant’Anzolo, jak mówią Wenecjanie.
- Calle Caotorta
Niewiele calle (weneckich uliczek) w Wenecji nosi tak starą nazwę.
- Ponte dei Calegheri
- Fondamenta, Ponte e Sottoportico San Cristoforo
Za Teatrem La Fenice rio della Verona (wenecki kanał) skręca ciasno między murami.
- Calle della Fenice
Calle de la Fenice (wąska wenecka uliczka) biegnie tuż za gmachem Gran Teatro, między sottoportico della Malvasia Vecchia a San Fantin (przejściem pod budynkiem) a ponte di San Cristoforo, na skraju rio delle Veste (weneckiego kanału).
- Campiello Mario Marinoni
Za północną ścianą Teatro La Fenice otwiera się kamienny skwerek między Campo San Fantin a Rio della Verona, który przez wieki był tylko placykiem teatru: tabliczka nizioleto (kamienna tabliczka z wenecką nazwą ulicy) wciąż nazywa go „Campiello Marinoni o de la Fenice” i stara nazwa przylgnęła.
- Campo San Fantin
W połowie drogi między San Marco, Rialto a Accademią Campo San Fantin jest teatralnym sercem Wenecji.
- La Chiesa di San Fantino
Campo San Fantin (plac) to jedno z najgęstszych od historii miejsc miasta: z jednej strony neoklasyczna fasada Teatru La Fenice, świątyni opery otwartej w 1792 roku i dwukrotnie odrodzonej z własnych popiołów; z drugiej kościół San Fantino, tysiącletni, przebudowany w XVI wieku za 10 000 dukatów zapisanych przez kardynała Zena — a jego wolę wykonał Senato.
- Teatr La Fenice
Przy Campo San Fantin, pośród skromnych domów, wznosi się neoklasycystyczna fasada najsłynniejszej weneckiej opery: La Fenice.
- L'Ateneo Veneto
Na Campo San Fantin zobaczysz fasadę przypominającą kościół.
- Calle e Ponte della Verona
Kilka kroków od Teatro La Fenice kamienny most przerzucono nad rio (weneckim kanałem) Menuo, zwanym także rio de la Verona.
- Palazzo Mora al Ponte della Verona
W głębi rio Menuo — które wszyscy nazywają tu de la Verona — gdzie droga wodna spotyka się z rio di San Luca, cichy zakątek sestiere San Marco (dzielnica — Wenecja ma sześć) kryje jedną z najlepiej zachowanych gotyckich fasad weneckiego XV wieku: to Palazzo Mora, potem Marcellów.
- Calle degli Assassini
Między Campo Manin a Campo San Fantin wciska się wąska i pełna zakrętów calle (wąska wenecka uliczka): Calle dei Assassini.
- Calle della Mandola
Bardzo uczęszczana calle (wąska wenecka uliczka) w sestiere (dzielnicy, Wenecja ma sześć) San Marco, w parafii San Benedetto, łącząca campo Sant’Angelo z campo Manin — a jej szerokość, niezwykła jak na wenecki zaułek, jest niedawna: część ulicy znacznie poszerzono w XIX wieku.
- Ponte della Cortesia
Most Ponte della Cortesia przerzucony jest nad rio de San Luca i łączy Calle de la Cortesia z Campo Manin, które nazywało się wtedy Campo San Paterniano, od kościoła parafialnego później rozebranego.
- Campo Manin i pomnik Daniele Manina
Jak na Wenecję ten plac wygląda niemal zbyt nowocześnie — i słusznie, bo jest młody.
- Calle della Vida
Calle de la Vida, czyli de le Locande (wąska wenecka uliczka), biegnie w sercu San Marco między Campo Manin (wenecki plac) a rio di San Luca (wenecki kanał), obok Palazzo Contarini dal Bovolo.
- La Scala Contarini del Bovolo
Na ukrytym dziedzińcu za campo Manin wspinają się najsłynniejsze zewnętrzne schody Wenecji: cylindryczna wieża wysoka na 26 metrów, owinięta spiralą z 80 stopni — „bovolo” po wenecku to ślimak.
- Bacino Orseolo
Wygląda jak mały port ukryty za Procuratie Vecchie i tym właśnie jest: Bacino Orseolo to stazio (uregulowane miejsce postoju gondoli) położone najbliżej Placu św. Marka.