Trasa tramwajem wodnym: od Kapitanat Portu (dawny Magistrat Mąki) do Ca' d'Oro i Galleria Giorgio Franchetti. Przystanki: 184.
Przystanki
- Kapitanat Portu (dawny Magistrat Mąki)
Przy wejściu do Canal Grande, zaraz za Giardini Reali, stoi jasny pałac z arkadowym portykiem, jakby zrobiony na pokaz od strony wody.
- Punta della Dogana i Dogana da Mar
Na krańcu Dorsoduro, tam gdzie Canal Grande spotyka Basen św. Marka, wysuwa się Punta della Dogana: przez wieki celna brama Wenecji, punkt, w którym każdy statek kontrolowano i obciążano cłem, zanim wpłynął w serce miasta.
- Albergo Monaco (Palazzo Vallaresso Erizzo)
O dwa kroki od Placu św. Marka, gdzie Canal Grande zaraz otwiera się na basen, hotel Monaco zajmuje pałac o skromnym wyglądzie z kłopotliwą sąsiadką: stoi na terenie ogrodu Ridotta (domu gry) z Palazzo Dandolo, historycznego domu gry opisanego w karcie calle tu obok.
- Ca' Giustinian
Niedaleko od basenu San Marco, nad Canal Grande, wznosi się jedna z ostatnich gotyckich fasad zbudowanych w Wenecji: Ca’ Giustinian.
- Bauer Palazzo (dawniej Bauer Grunwald)
Na Campo San Moisè (weneckim placu) zobaczysz budynek, który wygląda jak gotycki pałac z XV wieku nad Canal Grande, a w rzeczywistości jest jedną z najlepiej udanych weneckich mistyfikacji.
- Palazzo Treves de' Bonfili
Naprzeciw Punta della Dogana, gdzie Canal Grande łączy się z rio di San Moisè (weneckim kanałem), stoi różowy pałac kryjący paradoks: jego najpiękniejsza fasada nie jest tą, którą widzisz.
- Seminarium Patriarchalne i Pinakoteka Manfrediniana
Obok Santa Maria della Salute, gdzie Dorsoduro wychodzi na Canal Grande, ciągnie się biała i surowa fasada Seminarium Patriarchalnego: pałacu, który Baldassarre Longhena zbudował w latach 1669–1671 dla ojców somasków, na terenie dawnego klasztoru Trójcy.
- Hotel Europa & Regina (Palazzo Badoer Tiepolo)
U ujścia rio di San Moisè, gdzie kanał otwiera się na Canal Grande naprzeciw Punta della Dogana i Salute, ciągnie się biały front St. Regis: wielki hotel powstały w 1976 roku z połączenia Europy i Reginy, pięć zszytych pałaców.
- Bazylika Santa Maria della Salute
22 października 1630 roku wenecki senat złożył uroczystą obietnicę: jeśli Maryja uwolni miasto od zarazy, która w ciągu osiemnastu miesięcy zabiła niemal połowę mieszkańców, Wenecja wzniesie ku jej czci najpiękniejszy kościół, jaki kiedykolwiek zbudowano.
- Palazzo Gaggia (dawniej Alvisi-Giustinian)
Mały różowy pałacyk, wciśnięty między Palazzo Giustinian Michiel Alvisi a domy przy promie, niemal naprzeciwko Santa Maria della Salute: to Palazzo Gaggia, dawniej Casa Alvisi, a pierwotnie Giustinianich.
- Palazzo Contarini (obok Fasanu)
Nad Canal Grande, między Palazzo Gaggia a małym Contarini Fasan, wznosi się gotycki pałacyk z połowy XV wieku, który stare przewodniki nazywają po prostu Palazzo Contarini — ostrołukowy, z XV wieku.
- Ca' Contarini-Fasan (Dom Desdemony)
Zatrzymaj się na nabrzeżu przed Salute i poszukaj wąskiego pałacyku, wciśniętego między znacznie większe budynki: to Ca’ Contarini-Fasan, być może najwykwintniejszy klejnot weneckiego gotyku płomienistego.
- Kościół i opactwo San Gregorio
Na samym końcu Dorsoduro, tuż przy Punta della Dogana, zespół San Gregorio składa się z dwóch części.
- Palazzo Manolesso-Ferro
Nad Canal Grande przy San Moisè, prawie naprzeciwko Santa Maria della Salute, Palazzo Manolesso-Ferro to starsza część dzisiejszej siedziby Rady regionalnej Veneto.
- Palazzo Flangini-Fini
Nad Canal Grande, tuż za Palazzo Pisani Gritti i naprzeciwko Santa Maria della Salute, jasna bryła Palazzo Flangini-Fini wyznacza ostatni odcinek kanału w stronę San Marco.
- Palazzo Genovese
Kilka metrów od Bazyliki della Salute, tam gdzie Canal Grande rozszerza się ku Basenowi św. Marka, Palazzo Genovese wygląda jak gotycki pałac sprzed pięciuset lat: a jest z 1892 roku, ostatnia wielka neogotycka fasada wzniesiona nad kanałem.
- Palazzo Gritti
Naprzeciwko Santa Maria della Salute, przy wejściu na Campiello del Traghetto (mały wenecki placyk), Palazzo Pisani Gritti jest jednym z najbardziej znanych domów nad Canal Grande.
- Palazzo Venier
Na końcu Campo Santa Maria del Giglio, gdzie campo (plac) otwiera się na Canal Grande w Campiello del Traghetto, stoi pałac znany pod dwiema nazwami: Palazzo Venier, od nazwiska budowniczych, i Palazzo Venier Contarini, albo też Marin Contarini, od późniejszych właścicieli.
- Palazzo Semitecolo (dawniej Orio)
Na Canal Grande, wciśnięty między Casa Santomaso a Casa Salviati na odcinku Dorsoduro naprzeciwko Salute, ten pałac nosi trzy nazwiska — Orio, Semitecolo, Benzon — i trzy wieki zszyte w jednej fasadzie.
- Palazzetto Salviati
Między Palazzo Barbaro Wolkoff a Palazzo Orio Semitecolo Benzon, nad Canal Grande w Dorsoduro, ten pałacyk ma widoczną anomalię: jest młody.
- Palazzo Barbaro (Wolkoff)
Między Ca’ Dario a Casa Salviati, nad Canal Grande w Dorsoduro, ten XV-wieczny pałac rozpoznasz od razu: fasada prawie cała z czerwonej cegły, ostrołukowy portal wodny i smukła esafora na piano nobile (reprezentacyjnym piętrze) w ząbkowanym obramieniu.
- Palazzo Barbarigo (Campo S. Maria del Giglio)
Nad Canal Grande, na wysokości przystanku Giglio i przeprawy gondolowej kursującej do Dorsoduro, stoi ten XVII-wieczny pałac, niegdyś własność Alvisego Giustinianiego.
- Palazzo Dario i Campiello Barbaro
Między Palazzo Barbaro Wolkoff a rio delle Torreselle (kanałem), Ca’ Dario to najbardziej wieloaspektowy klejnot Canal Grande: renesansowa fasada usiana tondami i krążkami z polichromowych marmurów, porfirów i serpentynów — prawie osiemdziesiąt medalionów lśniących jak klejnoty — a za nią, wychodząca na cichy Campiello Barbaro, dusza wciąż gotycka, z łuków trójlistnych, loggii i kominów w kształcie odwróconych stożków.
- Palazzo Minotto-Barbarigo
Palazzo Minotto-Barbarigo stoi po lewej stronie Canal Grande, obok Palazzo Corner i o kilka kroków od Ponte dell’Accademia: to w rzeczywistości 2 pałace w jednym, gotycka XV-wieczna Ca’ Minotto z wenecko-bizantyjskimi fryzami z XII wieku i XVII-wieczny Palazzo Barbarigo, połączone w XVII wieku w jedną rezydencję.
- Miejsce po Palazzo Venier dalle Torreselle (konsulat USA)
Między Ca’ Dario a Palazzo Venier dei Leoni, u wlotu rio delle Torreselle (rio — wenecki kanał), wychodzi na Canal Grande niski biały dom: to Casa Artom, a pod nią „śpi” zaginiony pałac.
- Palazzo Corner della Ca' Grande
Na prawym brzegu Canal Grande, między Casina delle Rose a rio di San Maurizio (weneckim kanałem), Palazzo Corner della Ca’ Grande wyróżnia się spośród gotyckich domów bryłą przypominającą rzymskie pałace: ma rustykalne boniowanie na parterze, jońskie i korynckie porządki na piętrach piano nobile oraz szerokie tarasy-loggie, w których przeważają otwarte przestrzenie.
- Palazzo Venier dei Leoni
Pośród szeregu pałaców nad Canal Grande, między Accademią a Salute, wyróżnia się jeden inny niż wszystkie: niski, biały, jednopiętrowy — Palazzo Venier dei Leoni, „palazzo nonfinito” (niedokończony pałac).
- Czerwony Domek i pracownia Canovy
Na brzegu Canal Grande, między Galerią Akademii a Santa Maria del Giglio, od razu w oczy wpada niski, cały czerwony domek z małym ogrodem sięgającym aż do wody — absolutna rzadkość na Canal Grande.
- Casa Biondetti
Znad Canal Grande rozpoznasz go od razu: Ca’ Biondetti to ten różowy, skromny pałac wciśnięty między gotycki Palazzo Da Mula Morosini a biały Palazzo Venier dei Leoni — przyszły dom Peggy Guggenheim.
- Palazzo Da Mula Morosini
W Dorsoduro, między Palazzo Barbarigo a Ca’ Biondetti, ten pałac to w rzeczywistości dwa budynki zszyte razem przez Morosinich: XV-wieczny Da Mula w stylu gotico fiorito (kwiecistego gotyku) i spokojniejszy Centani we formach wczesnego baroku.
- Palazzetto Pisani (De Lazara)
Nad Canal Grande ten wąski, tradycyjny palazzetto wygląda jak młodszy brat ogromnego Palazzo Pisani stojącego za nim — i nim naprawdę się stał: w 1751 roku Andrea Pisani kupił go od margrabiego Giovanniego Poleniego za osiem tysięcy dukatów, tylko po to, by podarować wielkiemu domowi tamto wyjście na kanał, którego Republika zawsze mu odmawiała.
- Palazzo Barbarigo
Palazzo Barbarigo to pałac, którego z vaporetta (tramwaju wodnego) na Canal Grande nie sposób nie zauważyć: jego fasada to lśniący płaszcz szklanych mozaik, który łapie słońce i oddaje je wodzie.
- Palazzo Benzon-Foscolo (Serego-Alighieri)
Wciśnięty między słynny Palazzo Barbaro a malutki Palazzetto Pisani, ten siedemnastowieczny pałac nad Canal Grande nosi podwójne literackie nazwisko: Benzon, starodawny wenecki ród patrycjuszowski, i Foscolo, który w domu Benzonów znalazł gościnę i natchnienie.
- Palazzo Loredan (dziś Cini)
Na rogu Canal Grande i rio di San Vio Palazzo Loredan Cini to w rzeczywistości połączenie dwóch renesansowych budynków z drugiej połowy XVI wieku: wciąż czyta się to w numerach domów, bo oba trzony odpowiadają numerom 732 i 864, oraz w prywatnym mostku łączącym wodny portal z campo.
- Pałace Barbaro
Tuż za Mostem Akademii, na prawym brzegu Canal Grande, ciągnie się jedna z najpiękniejszych scen Europy: kwiecisty gotyk Palazzo Cavalli-Franchetti, a potem Pałace Barbaro, dwa korpusy zamykające pięć wieków historii.
- Palazzo Molin Balbi-Valier
Nad Canal Grande, między Palazzo Loredan Cini a Palazzo Contarini Polignac, ten pałac zmienia nazwę w zależności od przewodnika: Molin Balbi-Valier, Balbi-Valier Sammartini albo — jak nazywali go wenecjanie — „della Trezza”, od splecionego pasa w rodzinnym herbie.
- Giardino di Palazzo Sammartini (sito di Palazzo Paradiso)
Między Palazzo Balbi Valier a Palazzo Contarini Polignac, na wysokości Sant’Agnese, Canal Grande otwiera się na cenną przerwę: prywatny ogród schodzący aż do wody z półkolistą balustradą.
- Palazzo Cavalli-Franchetti
U stóp Mostu Akademii, na brzegu San Marco, Palazzo Cavalli-Franchetti pyszni się jedną z najbardziej efektownych gotyckich fasad Canal Grande — lecz to średniowiecze w dużej mierze wymyślone na nowo.
- Palazzo Contarini dal Zaffo (Polignac)
Między Mostem Akademii a Palazzo Barbarigo ta fasada cała obłożona wielobarwnymi marmurami jest jednym z pierwszych renesansowych budynków Wenecji: koniec XV wieku, architekt niepewny między Giovannim Buorą, Maurem Codussim a Pietrem Lombardem, i krążki kolorowego marmuru przypominające Bizancjum.
- Palazzo Brandolin-Rota
W końcowym odcinku Canal Grande w Dorsoduro, między Gallerie dell’Accademia a Palazzo Contarini Polignac, za skromną fasadą Palazzo Brandolin Rota kryje się historia pełna znakomitych gości.
- Most Akademii
Most Akademii to jeden z czterech mostów na Canal Grande i chyba najsłynniejszy punkt widokowy Wenecji: z najwyższego miejsca spojrzenie biegnie z jednej strony aż do Basenu św. Marka i do ogromnej bryły kościoła Santa Maria della Salute, z drugiej zaś do „volta de Canal”.
- Kompleks Carità i Galeria Akademii
Między Ponte dell’Accademia a brzegiem Canal Grande rozciąga się kompleks Carità: kościół, klasztor i siedziba najstarszej z sześciu Scuole Grandi w Wenecji.
- Casa Civran-Badoer (ora Barozzi)
Tuż za Ponte dell’Accademia, od strony San Marco, stoi pałacyk, który łamie złotą zasadę Canal Grande: zamiast wyrastać z wody, cofa się za otoczony murem ogród – jedną z nielicznych zielonych plam nad najbardziej monumentalnym kanałem Europy.
- Palazzo Giustinian Lolin
Nad Canal Grande, o dwa kroki od Accademii, ta dostojna boniowana fasada to jedno z pierwszych samodzielnych dzieł Baldassara Longheny: około 1630 roku właściciel Giovanni Lolin zapragnął przebudować gotycki pałac z XV wieku, a młody architekt — przyszły autor Santa Maria della Salute — nałożył na nią doryckie, jońskie i korynckie pilastry w hołdzie Scamozziemu i Serliowi, zachowując jednak w oknach ostro zakończony obrys pierwotnego założenia.
- Palazzo Querini Vianello
Między Palazzo Mocenigo Gambara a Gallerie dell’Accademia stoi Palazzo Querini Vianello, zwany też alla Carità: najbardziej niepozorny neoklasycystyczny pałac na tym odcinku Canal Grande.
- Palazzetto Falier (di Canossa)
Nad Canal Grande, wciśnięty między Ca’ del Duca a Palazzo Giustinian Lolin, ten gotycki pałacyk z XV wieku łamie zasadę: tam, gdzie weneckie pałace trzymają się trójdzielnej fasady, tutaj po bokach wielkiego centralnego wielodzielnego okna stoją dwie wysunięte loggie — tradycyjne „liagò” — nadając domowi malowniczy i asymetryczny wygląd.
- Palazzo Mocenigo Gambara
Nad Canal Grande, między pałacami Contarini degli Scrigni i Querini alla Carità, naprzeciwko Palazzo Giustinian Lolin, stoi Palazzo Mocenigo Gambara.
- La Ca' del Duca
Na Canal Grande, obok Rio del Duca, podstawa nigdy niedokończonego pałacu opowiada najbardziej ambitne marzenie weneckiego XV wieku.
- Casa Mainella
Między Palazzo Loredan dell’Ambasciatore a Palazzo Contarini Corfù, dokładnie u wylotu Rio di San Trovaso, stoi kamieniczka, która nad Canal Grande wygląda jak z kreskówki: cegła i biały kamień, trifory (potrójne okna) i monofory (pojedyncze okna) oraz malowniczy taras porośnięty zielenią, który wyróżnia ją spośród surowych gotyckich i barokowych sąsiadów.
- Palazzo Loredan dell’Ambasciatore
Na lewym brzegu Canal Grande, przed Rio di San Trovaso, Palazzo Loredan dell’Ambasciatore to arcydzieło XV-wiecznego gotyku, słynne z doskonałej równowagi brył i z dwóch paziów herbowych wyrzeźbionych w niszach po bokach fasady — szlachetnych lombardzkich rzeźb wczesnego renesansu.
- Palazzo Moro (ora Barbini)
Na rogu Canal Grande i rio Malpaga, ściśnięty między Palazzo Loredan dell’Ambasciatore a Palazzetto Stern, ten pałac sprawia wrażenie niemal odwrotne niż sąsiedzi: jasna, powściągliwa fasada, prawie minimalistyczna jak na epokę, bez dekoracyjnego aparatu.
- Palazzetto Stern
Tuż przy Ca’ Rezzonico, naprzeciw Palazzo Grassi, między tym pałacem a Palazzo degli Ambasciatori, ta neogotycka fasada bawi się w ukrywanie swojego wieku: wygląda na kaprys z początku XX wieku — i tak jest, wzniesiono ją w latach 1910–1912 na ruinach pałacu Malpaga zniszczonego przez pożar — ale w fasadę wstawiono marmury, kolumny i antyczne płaskorzeźby odzyskane z rozbiórki.
- Palazzi Contarini-Michiel
Między Ca’ Rezzonico a Palazzetto Stern, u ujścia rio di San Barnaba, dwa niskie XVI-wieczne pałacyki tulą się do siebie jak dwaj bracia różnego wzrostu: to Palazzi Contarini-Michiel, zbudowane przez Contarinich jako dwie osobne własności i przejęte przez Michielów drogami, których żaden dokument nie wyjaśnia.
- Palazzo Malipiero
Nazywano go „Ca’ Granda de’ San Samuel”, czyli Wielkim Domem z San Samuele, ze względu na jego niezwykłe rozmiary.
- Ca' Rezzonico
Ca’ Rezzonico wygląda jak pałac zbudowany za jednym zamachem, ale jest dziełem stuletniej weneckiej ambicji.
- Palazzo Grassi
Między Campo San Samuele (placem) a Canal Grande wznosi się ostatni wielki pałac patrycjuszowski zbudowany przed upadkiem Republiki Weneckiej: Palazzo Grassi, potężna neoklasyczna bryła, którą przebogata bolońska rodzina Grassich — przeszedłszy przez Chioggię, gdzie mieszkała od 1230 roku, i wpisana do patrycjatu w 1718 roku za dar 60 000 dukatów na wojnę o Moreę — kazała wznieść Giorgiowi Massariemu w połowie XVIII wieku: pomnik weneckiego bogactwa u schyłku samej Republiki, zbudowany w latach 1748–1772 na ostatniej wielkiej wolnej działce nad drogą wodną.
- Palazzo Moro-Lin (o trzynastu oknach)
Na zakolu Canal Grande ku San Samuele góruje biały i spokojny pałac, długi i niski, który Wenecjanie nazywają „palasso de le trèdese fenestre” — pałacem trzynastu okien: trzynaście jednakowych okien na piętro, jedno obok drugiego, na wszystkich trzech górnych piętrach.
- Palazzo Bernardo Nani
Między Ca’ Rezzonico a Palazzo Giustinian Bernardo, naprzeciwko Palazzo Grassi, stoi pałac z XVI wieku, przypisywany Alessandrowi Vittorii — rzeźbiarzowi, uczniowi Sansovina, który pracował tu jako architekt dla rodziny Bernardo.
- Palazzi Giustinian
Tuż przy Ca’ Foscari, w miejscu, gdzie Canal Grande wykonuje szeroki zakręt, Palazzi Giustinian wyglądają jak jeden budynek.
- Ca' Foscari
Ca’ Foscari zdaje się stworzona, by oglądać ją z wody.
- Palazzo Balbi
Na wysokości najbardziej widowiskowego zakrętu Canal Grande, słynnej „Volta de Canal”, gdzie woda skręca, a każda fasada staje się sceną, masywna bryła Palazzo Balbi stoi obok gotyckiej koronki Ca’ Foscari.
- Palazzo Da Lezze (San Samuele)
Obok Palazzo Grassi ten gotycki pałac z połowy XV wieku był domem nad Canal Grande Da Lezzów, starożytnej rodziny, którą tradycja wywodzi z Lecce w 973 roku.
- Palazzetto Caotorta-Angaran
Nad Canal Grande, wciśnięty między Palazzo Balbi a Palazzo Civran Grimani, ten pałacyk wygląda jak jedna z wielu XVII-wiecznych fasad na brzegu — a tymczasem to jeden z najmłodszych pałaców nad kanałem: XIV-wieczny budynek, który dotrwał do naszych czasów w kształtach z końca XVII wieku, został w 1956 roku prawie całkowicie przebudowany według projektu architekta Angela Scattolina.
- Palazzo Erizzo Nani Mocenigo
Tuż przy „curva de canal”, wciśnięty między Palazzo Da Lezze a Palazzo Contarini delle Figure, ten cały z cegły pałac to jeden z najpiękniejszych przykładów późnego gotyku weneckiego: wznieśli go Erizzowie około 1480 roku, a w 1537 roku przeszedł w ręce rodziny Nani — która w XIX wieku miała odziedziczyć nazwisko Mocenigo.
- Palazzo Contarini dalle Figure
Na brzegu Canal Grande w San Marco, między Palazzo Mocenigo Ca’ Vecchia a Palazzo Erizzo Nani Mocenigo, naprzeciw Ca’ Foscari, Palazzo Contarini dalle Figure to jedna z najelegantszych renesansowych fasad na Canal Grande.
- Palazzo Civran-Grimani
U ujścia rio della Frescada (weneckiego kanału), między Palazzo Dandolo Paolucci a Palazzo Caotorta Angaran, ta klasycystyczna fasada w San Tomà udaje starożytną: masywny boniowany parter, siedem pojedynczych okien na piano nobile i bardzo długi balkon skręcający za róg. Badacze przypisują ją Giorgiowi Massariemu, który miał ją zaprojektować między 1720 a 1740 rokiem dla Civranów; od 1818 roku należy do Grimanich, którzy ją sprzedali, a potem odkupili — a w latach 1895–1916 mieszkał tu Filippo Grimani, burmistrz, który rządził Wenecją przez 21 lat. Pałac istniał już pod koniec XV wieku: XVIII-wieczna przebudowa zmieniła go od samych fundamentów, w czterech kondygnacjach.
- Palazzo Dandolo-Paolucci
Nad Canal Grande, w dzielnicy San Polo, między Palazzo Dolfin a Palazzo Civran Grimani, Palazzo Dandolo Paolucci skrywa pod fasadą z XVII wieku gotycką budowlę z XIV wieku.
- Domy Mocenigów
To najarystokratyczniejszy odcinek Canal Grande: na prawym brzegu cztery pałace połączone w jedną bryłę, Casa Vecchia i Casa Nuova, opowiadają osiem wieków Mocenigów, rodu, który dał Republice Weneckiej siedmiu dożów, 27 prokuratorów i szereg capitani da mar (kapitanów morskich).
- Palazzo Dolfin (alla Volta de Canal)
Na wielkim zakolu, które wenecjanie nazywają Volta del Canal, między Palazzo Marcello dei Leoni a Palazzo Dandolo Paolucci, ten pałac Dolfinów w sestiere San Polo (dzielnicy — Wenecja ma sześć) to ocalały: gotycka budowla przerobiona w epoce renesansu, z tynkowaną fasadą na kamiennej podmurówce i bokiem opadającym ku Calle del Traghetto Vecchio (wąskiej weneckiej uliczce), która prowadzi do Traghetto di San Tomà (gondola-prom).
- Palazzo Marcello dei Leoni
Palazzo Marcello stoi po prawej stronie Canal Grande, między rio di San Tomà a Palazzo Dolfin, i nosi imię dawnej patrycjuszowskiej rodziny, która go posiadała, tej samej, co doża Nicolò Marcello (wybierany władca Republiki Weneckiej) z lat 1473–1474.
- Palazzo Giustinian Persico
Na rogu z Rio di San Tomà (weneckim kanałem), gdzie gondola-prom (traghetto) wciąż przecina Canal Grande jak 600 lat temu, mocna czerwień Palazzo Giustinian Persico wyznacza jedno z pierwszych pojawień się renesansu w Wenecji.
- Palazzo Tiepolo, zwany Tiepoletto (obecnie Passi)
Między Palazzo Tiepolo a wielkim Palazzo Tiepolo Passi, Tiepoletto — znany też jako Palazzo Soranzo Pisani — to najniższy pałac spośród tych między Rio di San Polo a Rio di San Tomà: przebudowana gotycka budowla z XV wieku, cała pokryta czerwonawym tynkiem, z ostrołukową pentaforą na pierwszym piętrze i pełnołukowymi arkadami na drugim.
- Palazzo Corner-Gheltof (ora Alvera')
Obok długiego bloku Palazzi Mocenigo, w San Samuele, ten pałac ma dwa oblicza z odległych epok: front nad Canal Grande pochodzi z późnego XVI wieku, uporządkowany wokół portalu wodnego, serliany (trójdzielnego okna) i quadrifory (poczwórnego okna).
- Palazzo Tiepolo (obecnie Passi)
Między niskim czerwonawym Tiepoletto a gotyckim Palazzo Pisani Moretta, Palazzo Tiepolo — dziś Tiepolo Passi — to wielki renesansowy pałac na tym odcinku Canal Grande: cztery poziomy wyznaczone przez trzy poziome gzymsy, dwa sąsiadujące bliźniacze portale wodne i quadrifora z pergolo na każdym z obu piano nobile.
- Palazzo Pisani Moretta
Między Palazzo Tiepolo a Palazzo Barbarigo della Terrazza Palazzo Pisani Moretta pokazuje jedną z najpiękniejszych fasad kwiecistego gotyku nad Canal Grande: 2 rzędy esafore (okien o sześciu światłach) z quadrilobi (czteroliśćmi), naśladujące loggię Pałacu Dożów.
- Palazzo Barbarigo della Terrazza
Na rogu Canal Grande i rio di San Polo (weneckiego kanału), między gotyckim Palazzo Pisani Moretta a Ca’ Cappello, stoi pałac o wyjątkowej osobliwości: Palazzo Barbarigo della Terrazza.
- Palazzo Garzoni
Na lewym brzegu Canal Grande, między Rio di Ca’ Garzoni a Fondaco Marcello i naprzeciwko Palazzo Pisani Moretta, Palazzo Garzoni to gotycki budynek z XV wieku, wielokrotnie przekształcany na przestrzeni wieków.
- Palazzo Tito
Nad Canal Grande, tuż za ujściem rio di Sant’Angelo, stoi pałac, który stare przewodniki traktują najgorzej ze wszystkich: budowla z 1954 roku podpisana przez architekta Angela Scattolina, oceniona jako „di non felice ideazione” („niezbyt szczęśliwy pomysł”) — pałac kolumn, korynckich kapiteli, profilowanych architrawów i wsporników, który miał przywoływać wenecki sezon końca XIX wieku, a dziś jest w części wchłonięty w hotel Palazzo Sant’Angelo.
- Palazzo Cappello-Layard (obecnie Carnelutti)
U wlotu rio di San Polo, między Palazzo Barbarigo della Terrazza a Palazzo Grimani Marcello, ten pałac gotyckiego pochodzenia ma aż trzy fasady nad wodą i małe corte (dziedziniec) pośrodku.
- Palazzo Barocci / siedziba ACNIL (dawny Teatro Sant'Angelo)
Nad Canal Grande, o krok od Rialto, różowy pałac i nowoczesny biurowiec skrywają wspólny sekret.
- Palazzo Grimani Marcello Giustinian
Nad Canal Grande w San Polo, między Palazzo Querini Dubois a Ca’ Cappello Layard, fasada Palazzo Grimani Marcello — dawniej Vendramin, potem Grimani dell’Albero d’Oro — cała pokryta kamieniem z Istrii, to jeden z najszlachetniejszych przykładów lombardzkiej architektury renesansowej w Wenecji.
- Palazzo Corner-Spinelli
W połowie drogi między Rialto a Sant’Angelo, po stronie San Marco, stoi Palazzo Corner Spinelli.
- Palazzo Querini-Dubois
Na Canal Grande, w San Polo, wciśnięty między gotycki Palazzo Bernardo a Palazzo Grimani Marcello i naprzeciw Palazzo Corner Spinelli, ten pałac opowiada o typowym przeobrażeniu weneckiego domu: powstały u schyłku XV wieku dla kupców Zane, w 1560 roku został przebudowany prawie od podstaw i nadbudowany o drugie piano nobile (reprezentacyjne piętro), zrzucając szaty casa-fondaco (domu-magazynu) na rzecz reprezentacyjnej siedziby.
- Palazzo Curti Valmarana
Po stronie San Marco nad Canal Grande, ściśnięty między surowym boniowaniem Palazzo Corner Spinelli a bryłą Ca’ Michiel, Palazzo Curti Valmarana to ćwiczenie z równowagi: otynkowana, harmonijna fasada z XVII–XVIII wieku, która nie szuka fajerwerków, lecz znajduje elegancję w umiarze.
- Palazzo Bernardo i jego gotyckie schody
Na skrzyżowaniu rii San Polo, Sant’Agostin i delle Do Torre wielka ostrołukowa masa Ca’ Bernardo góruje nad mostem, który nosi jej imię, między Calle del Scaleter a okolicą Sant’Agostino.
- Palazzo Benzon
Między rio Michiel a rio di San Luca, na brzegu Canal Grande patrzącym ku Rialto, Palazzo Querini Benzon wygląda jak jedna z wielu fasad: skromna, prawie bez ozdób, przebudowana w XVIII wieku na gotyckim poprzedniku i wydłużona w 1897 roku o piętro za dużo.
- Palazzo Dona’ della Madonnetta
Nad Canal Grande, w sestiere San Polo (dzielnicy — Wenecja ma sześć), między Casa Sicher a Palazzo Donà dalle Trezze, Palazzo Donà della Madonnetta to jeden z najstarszych pałaców Wenecji: wenecko-bizantyjski dom z XII–XIII wieku, wzniesiony przez rodzinę Signolo, który spiera się z Ca’ Da Mosto o pierwszeństwo najstarszego budynku nad Canal Grande.
- Palazzo Dona' a Sant'Aponal
Między Palazzo Papadopoli a Palazzo Donà della Madoneta stoi jeden z najstarszych pałaców nad Canal Grande: założony około połowy XIII wieku przez ród Donà — który tradycja zalicza do samych założycieli Wenecji — był ogromnym fondaco z 9 sklepieniami otwartymi na wodę.
- Palazzo d'Anna-Viaro-Martinengo
Nad Canal Grande, między Palazzo Tron a Casa Marinoni i naprzeciw Palazzo Donà della Trezza, ta surowa renesansowa fasada kryje tajemnicę: była w całości malowana.
- Palazzo Coccina-Tiepolo (Papadopoli)
Między Palazzo Giustinian Businello a Palazzo Donà, naprzeciw Palazzo Grimani, Palazzo Coccina Tiepolo Papadopoli to jedna z najokazalszych i najbardziej wyważonych fasad Canal Grande: wznieśli ją w latach 1560–1570 Giangiacomo dei Grigi z Bergamo dla Coccinów, bogatych „nowych patrycjuszy”.
- Palazzo Tron a San Beneto
Między Palazzo Corner Contarini dei Cavalli a Palazzo D’Anna, naprzeciw Palazzo Fortuny, biała fasada Palazzo Tron a San Beneto to jeden z najstarszych pałaców Canal Grande: parter i pierwsze piętro pochodzą być może z XIII wieku, odbudowane w XV wieku za doży Nicolò Trona i nadbudowane znów w XVI — pałac rosnący piętrami, gdzie każdy poziom opowiada inny wiek.
- Palazzo Businello (dawniej Giustiniani)
Między Palazzo Papadopoli a Rio dei Meloni, na brzegu Canal Grande w San Polo, Palazzo Giustinian Businello to jeden z najstarszych świadków Rialto, dzielnicy, w której Wenecja narodziła się jako miasto kupców.
- Palazzo Corner Contarini dei Cavalli
Między Rio di San Luca (kanałem) a Palazzo Tron, po lewej stronie Canal Grande, ten pałacyk w gotyku kwiatowym został wzniesiony około 1445 roku dla Jacopa Cornera dal Banco — na miejscu pałacu, który w 1310 roku został naznaczony „piętnem infamii” za spisek Baiamonta Tiepolo.
- Palazzo Barzizza
Na Canal Grande, w contrada (okręgu parafialnym) San Silvestro i naprzeciw Ca’ Farsetti, ten pałac to jeden z najstarszych domów-składow (casa-fondaco) nad kanałem: Contarini wznieśli go w XIII wieku i, według badań Wladimira Dorigo, mieścił się tu fontego niewolników.
- Palazzo Grimani di San Luca
Nad Canal Grande, niedaleko Rialto i na rogu z rio di San Luca (wenecki kanał), wznosi się kolosalna bryła Palazzo Grimani, renesansowe arcydzieło werończyka Michela Sanmichelego, dziś siedziba Sądu Apelacyjnego w Wenecji (Corte d’Appello).
- Casa Rava' a San Silvestro
Na brzegu Canal Grande po stronie San Polo, kilka kroków od kościoła San Silvestro i przystanku o tej samej nazwie, stoi czerwono-ochrowy pałacyk udający wenecki gotyk.
- Palazzo Corner Valmarana
Na lewym brzegu Canal Grande, w sestiere San Marco (dzielnicy – Wenecja ma sześć) przy Calle Cavalli (wąskiej weneckiej uliczce) i tuż przed potężnym Palazzo Grimani di San Luca, Palazzo Corner Valmarana jawi się dziś jako jedna z najżywszych i najbardziej kolorowych fasad kanału.
- Palazzo Cavalli (Casa Corner-Martinengo, gia Rava')
O dwa kroki od Rialto, po prawej stronie Canal Grande, między Palazzo Corner Valmarana a Ca’ Farsetti, XVI-wieczna fasada Palazzo Cavalli, znanego też jako Casa Corner Martinengo, ustawia w rzędzie dwie quadrifory (poczwórne okna) z balustradami i niezwykle rzadkie zachowane drewniane liagò (przeszkloną wysuniętą loggię) na boku budynku.
- Palazzo Farsetti e Loredan (Ratusz)
Na Riva del Carbon, nazwanym tak od barek z węglem, które tu cumowały, 2 wenecko-bizantyńskie pałace z XIII wieku od półtora wieku mieszczą urząd miasta Wenecji.
- Fondamenta del Vin
Najbardziej „pijane” nabrzeże Canal Grande: tutaj, przy San Silvestro na brzegu San Polo, łodzie pełne wina miały swoje stazio (postój) — i miały je jeszcze za czasów Tassiniego.
- Palazzetto dei Dandolo
Wciśnięty między Palazzo Bembo a wielkie domy ratusza, na Riva del Carbon, ten mały gotycki pałacyk z XIV wieku mija się prawie niezauważenie z vaporetta (tramwaju wodnego).
- Palazzo Bembo
Przy Riva del Carbon, o krok od Mostu Rialto, Palazzo Bembo należy do czerwonych olbrzymów nad Canal Grande: to potężna XV-wieczna budowla w weneckim stylu gotyckim, z ostrołukowymi oknami w trzech kondygnacjach i dwiema pentaforami (oknami o pięciu światłach), które biegną jedna za drugą niczym kamienny dyptyk.
- Palazzo dei Dieci Savi
Tuż za Mostem Rialto, po stronie San Polo, długi budynek z portykiem, wychodzący na Canal Grande i na Rugę degli Oresi (rugę — wenecką ulicę), to Palazzo dei Dieci Savi: zbudowany od 1521 roku według projektu Antonia Abbondiego, zwanego Scarpagnino, wielkiego odbudowniczego Rialto po pożarze z 1514 roku, był przez cały czas trwania Republiki siedzibą Dieci Savi alle Decime (Dziesięciu Mędrców od Dziesięcin), czyli — jak byśmy dziś powiedzieli — urzędów skarbowych Republiki Weneckiej.
- Palazzo Dolfin Manin (Banca d'Italia)
Tuż przed Rialto, nad Canal Grande, biały portyk Palazzo Dolfin Manin to jedna z najbardziej surowych i podziwianych fasad Wenecji: zaprojektował ją Jacopo Sansovino w latach 1538–1547 dla Dolfinów, którzy chcieli zastąpić dwa średniowieczne domy pałacem „alla romana”, kosztem 30 000 dukatów.
- Most Rialto
Most Rialto to geometryczne i symboliczne serce Wenecji: przez wieki jedyne stałe połączenie między dwoma brzegami Canal Grande, „citra et ultra canalem” (z tej i z tamtej strony kanału), w miejscu, gdzie miasto narodziło się i handlowało.
- Palazzo dei Camerlenghi
U stóp Mostu Rialto, od strony San Polo, ten pięcioboczny pałac podąża za zakrętem Canal Grande jak sejf wciśnięty w sklepienie: zbudował go Guglielmo dei Grigi zwany Bergamasco w latach 1525–1528, według projektu Codussiego i Lombarda, z woli doży Andrei Grittiego — wewnątrz wielkiej budowy, która podniosła Rialto po pożarze z 1514 roku.
- Fontego dei Tedeschi
Tuż obok Ponte di Rialto, nad Canal Grande, masywna bryła Fontego dei Tedeschi kryje osiem wieków handlu: tutaj, od XIII wieku, niemieccy kupcy — którzy przywozili metale, srebro i sukna, a odjeżdżali obładowani korzeniami i towarami ze Wschodu — mieli magazyny, kwatery, a nawet kaplicę pod nadzorem Republiki Weneckiej — sama nazwa „fontego” przebyła szlak towarów: od greckiego pandocheion, goszczącego wszystkich, do arabskiego funduq, karawanseraju.
- Casa Ruzzini (sito del Fondaco dei Persiani)
Palazzo Ruzzini to ostatni pałac po stronie Cannaregio przed Fondaco dei Tedeschi: pięć neorenesansowych pięter z cegły i kamienia z Istrii, zbudowanych pod koniec XIX wieku.
- Casa Perducci
Na brzegu Canal Grande od strony Cannaregio, wciśnięta między Palazzo Civran a Palazzo Ruzzini, dwa kroki od Fontego dei Tedeschi (weneckiego domu handlowego ze składami), Casa Perducci to jedna z tych fasad z XV wieku, które vaporetto (tramwaj wodny) pokazuje przez chwilę, a potem zabiera.
- Palazzo Civran
Po lewej stronie Canal Grande, między Campiello del Remer a Palazzo Perducci i nieco przed Fontego dei Tedeschi, ten klasycyzujący pałac kryje znacznie starszy korpus: Civranowie posiadali go już w XIV wieku, a dzisiejsza fasada — przypisywana Giorgiowi Massariemu około 1700 roku — stałaby w miejscu jeszcze dawniejszej budowli, może bizantyjskiej.
- Palazzo Sernagiotto (Benvenuti)
O 2 kroki od Rialto, na odcinku Canal Grande, gdzie prawie każda fasada ma co najmniej 3 wieki, Palazzo Sernagiotto jest wyjątkiem: budowlą z połowy XIX wieku, jednym z nielicznych XIX-wiecznych pałaców kanału.
- Campiello del Remer i pozostałości Palazzo Lion-Morosini
Resztki na Campiello del Remer, campiello nad wodą o 2 kroki od Rialto, to wszystko, co zostało z wenecko-bizantyjskiego domu z XIII wieku, pałacu Lionów, kupców, którzy wrócili z Lewantu z wielkimi fortunami.
- Palazzo Bollani-Erizzo
Na rogu Canal Grande i Rio di San Giovanni Crisostomo, o dwa kroki od Ca’ da Mosto i Palazzetto Dolfin, ten wąski i smukły pałac miał lokatorów wartych rozdziału historii literatury.
- Fabbriche Vecchie di Rialto
Długi budynek z portykiem zamykający Campo di Rialto od strony Erberii to siedziba, którą Republika Wenecka odbudowała po pożarze z 1514 roku.
- Casa dei Dolfin (Santi Apostoli)
Płynąc w stronę Rialto, tuż przed Ca’ d’Oro, pomiędzy Ca’ da Mosto z XIII wieku a późnogotyckim Palazzo Bollani Erizzo, stoi jasny i prosty dom o łukowych oknach, z piętrem dobudowanym w XVII wieku: to dom Dolfinów, zbudowany około XV wieku dla jednego z najstarszych rodów miasta, jednego z 12 „apostolskich” domów, które — jak głoszą — założyły Wenecję.
- Ca’ da Mosto
Wśród najstarszych pałaców nad Canal Grande Ca’ da Mosto zachowała prawie nietknięty wygląd z XIII wieku: rząd podwyższonych bizantyjskich łuków biegnie nad portykiem o trzech arkadach, gdzie niegdyś kupieckie łodzie wyładowywały towary wprost do domu.
- Palazzo Mangilli-Valmarana
Tam, gdzie rio dei Santi Apostoli wpada do Canal Grande, Palazzo Smith Mangilli Valmarana jest w Wenecji jedyny w swoim rodzaju: to jedyny pałac nad kanałem o fasadzie w czysto neoklasycznym duchu, zaprojektowanej przez malarza i rytownika Antonia Visentiniego w latach 1743–1751.
- Fabbriche Nuove di Rialto
Posłusznie podążając za wielkim zakolem Canal Grande, między Erberią a Pescherią, ciągnie się długa fasada Fabbriche Nuove di Rialto: ostatni element odbudowy handlowego serca miasta, zaprojektowany przez Jacopa Sansovina w latach 1552–1555 — obok starszych o zaledwie 30 lat Fabbriche Vecchie Scarpagnina.
- Palazzo Michiel del Brusa'
Ta gotycka fasada nad Canal Grande ma wypisany na sobie sekret, po łacinie, wielkimi literami: pałac, który widzisz, pochodzi niemal w całości z 1777 roku.
- Palazzo Michiel dalle Colonne
Nad Canal Grande, naprzeciw Pescherii na Rialto, Palazzo Michiel dalle Colonne kryje 8 wieków weneckiej historii: powstały w XIII wieku jako wenecko-bizantyjska siedziba Grimanich, zachował XIV-wieczny portyk, który dał mu nazwę, a barokową fasadę z serlianami (potrójnymi oknami) i kamiennymi popiersiami wykonał Antonio Gaspari i ukończył w 1697 roku dla Zenów.
- Pescheria Nuova
Na krańcu wyspy Rialto, gdzie Canal Grande wykonuje szeroki zakręt, stoi Pescheria Nuova: zadaszona loggia z arkadami, w której od ponad wieku sprzedaje się ryby.
- Palazzo Foscari del Pra'
Niewielki, asymetryczny Palazzo Foscari del Prà stoi nad Canal Grande w dzielnicy Cannaregio, niedaleko kościoła Santa Sofia i tuż obok Palazzo Morosini Sagredo.
- Palazzo Sagredo
Naprzeciw Ca’ d’Oro, na wysokości Campo Santa Sofia, Palazzo Sagredo — dziś Ca’ Sagredo, dawniej Morosinich, kupiony przez Sagredów z początku XVI wieku: ród, który dał Republice również dożę Nicolò (doża — wybierany władca Republiki Weneckiej) — zachował nad Canal Grande jedną z najbogatszych ocalałych gotyckich fasad: z końca XIV wieku, z szerokim środkowym rzędem okien i śladami jeszcze starszej wenecko-bizantyjskiej budowli z XIII wieku.
- Palazzo Giustinian Pesaro
Nad Canal Grande, pod numerem Cannaregio 3935 przy Calle della Ca’ d’Oro (wąskiej weneckiej uliczce), między Ca’ d’Oro a Palazzo Morosini Sagredo, Palazzo Giustinian Pesaro to jeden z najstarszych gotyków na brzegu Cannaregio: budowa sięga końca XIV wieku, potem przebudowywany w XVII, XVIII i XIX wieku.
- Palazzetto Giusti (dawniej Miani-Coletti)
Obok Ca’ d’Oro, po stronie Cannaregio Canal Grande, zielonkawa, linearna fasada stanowi XVIII-wieczny kontrapunkt dla gotyckich form słynnego sąsiada.
- Palazzo Fontana Rezzonico
Wielki otynkowany na różowo pałac u wejścia do rio di San Felice (weneckiego kanału), tuż przed Ca’ d’Oro: wznieśli go w pierwszych dziesięcioleciach XVII wieku (w latach 1600.) Fontanowie, kupcy przybyli z Piacenzy — protoplasta rodu Giovita, z rodziny szlachetnego stanu, przeniósł się do Wenecji dla handlu, a budowa ciągnęła się wiele lat — i wznieśli go w formach renesansowych, choć barok był już wtedy w modzie — niektórzy dopatrywali się tu ręki warsztatu Sansovina.
- Palazzo Morosini Brandolin
Na prawym brzegu Canal Grande, naprzeciw Ca’ d’Oro i między pałacykami Foroni a Iona, Palazzo Morosini Brandolin to klejnot późnego gotyku weneckiego: założony w 1450 roku przez Morosinich z San Cassiano, gałąź rodu zwaną „del Giardino”, wzniesiono go w 2. połowie XV wieku w stylu Ca’ Foscari.
- Palazzo Contarini Pisani
Po lewej stronie Canal Grande w Cannaregio, między Palazzo Boldù a Casa Levi Morenos, tuż za Rio di San Felice i dawną przystanią tutejszego promu, ten XVI–XVII-wieczny pałac Contarinich sprawia skromne wrażenie niedokończonego projektu: fasada o trzeźwym renesansowym guście, którą rodzina chciała połączyć z sąsiednim Palazzo Boldù, odbudowanym przez Ghisi pod koniec XVII wieku i później zwróconym Contarinim.
- Palazzo Boldu'
Po lewej stronie Canal Grande, na odcinku Cannaregio obsługiwanym niegdyś przez prom San Felice, Palazzo Boldù wciśnięto między Palazzetto Da Lezze a Palazzo Contarini Pisani.
- Casa Favretto (dawniej Bragadin)
Casa Favretto to gotycki pałacyk na prawym brzegu Canal Grande, wciśnięty między Pescherię a rio di San Cassiano.
- Palazzo Gussoni Grimani della Vida
Na brzegu Cannaregio, naprzeciw Ca’ Pesaro, Palazzo Gussoni Grimani della Vida wygląda jak niejeden elegancki pałac z XVI wieku: dwie quadrifore (poczwórne okna) z balkonem, jedna nad drugą w środku, gzymsy i wygięte tympanony.
- Palazzo Corner della Regina
Na brzegu Santa Croce, krok przed Ca’ Pesaro, Palazzo Corner della Regina to biała, teatralna bryła, która narzuca się nad Canal Grande jak sceniczna dekoracja.
- Palazzo Correggio
Między Palazzo Donà a Ca’ Corner della Regina, dwa kroki od Ca’ Pesaro, ta skromna i elegancka fasada z XVIII wieku została zaprojektowana przez ucznia Andrei Tiralego na domu Correggiów z XVI wieku — rodziny bergamskich kupców handlujących pasami i skórami, która w 1646 roku kupiła sobie weneckie szlachectwo za 100 000 dukatów.
- Palazzetto Dona'-Sangiantoffetti
Po prawej stronie Canal Grande, między Palazzo Correggio a ogromnymi Ca’ Pesaro i Ca’ Corner della Regina, stoi niewielki pałac z XVIII wieku, wzniesiony na starszych konstrukcjach.
- Palazzo Ruoda (Boldù)
Nad Canal Grande, na odcinku Cannaregio między rio della Maddalena a rio di Noale, stoi Palazzo Ruoda — albo Ruoda-Boldù, od podwójnego nazwiska rodzin, które w nim mieszkały, pod adresem corte Bragadin 2256.
- Palazzo Zulian Priuli
Nad Canal Grande, w Cannaregio, obok Palazzetto Barbarigo ze słynnym tarasem, stoi Palazzo Zulian Priuli: XVII-wieczny budynek, który podwójną nazwę zawdzięcza dwóm rodom i testamentowi.
- Palazzo Pesaro (Galeria Sztuki Nowoczesnej)
Nad Canal Grande, naprzeciw San Stae, Palazzo Pesaro — Ca’ Pesaro — to ostatnie i najpotężniejsze dzieło Baldassare Longheny: kolosalna bryła zamówiona przez prokuratora Leonarda Pesara, który dostał to zadanie w testamencie wuja doży (wybierany władca Republiki Weneckiej) Giovanniego, z poleceniem „aumentarne bellezza e grandezza” (powiększyć piękno i wielkość).
- Palazzo Barbarigo (alla Maddalena)
Tuż przed tym, jak rio della Maddalena wpada do Canal Grande, na wysokości traghetto della Maddalena (przeprawy promowej), ten pałac z drugiej połowy XVI wieku nosi wciąż swój pierwotny strój: powstał z połączenia dwóch sąsiednich budynków, a fasada zachowała dekoracje freskowe namalowane przez Camilla Balliniego, bresciańskiego malarza, ucznia Palmy Młodszego.
- Palazzo Molin Querini (Gaspari)
Tam gdzie Canal Grande spotyka się z Rio della Maddalena, naprzeciw San Stae, Palazzo Molin Querini — dziś Gaspari, zwany też Palazzo Molin alla Maddalena — sąsiaduje z Palazzo Emo swoją poruszoną fasadą przeciętą narożnikiem.
- Palazzo Giovanelli (dawniej Foscarini)
Obok kościoła San Stae, na prawym brzegu Canal Grande, Palazzo Foscarini Giovanelli to jeden z najbardziej zamieszkanych domów w dziejach Wenecji: kupcy klejnotów, florenccy drukarze, doża, król Danii, a nawet Mozart mieszkali tu lub świętowali.
- Chiesa di San Stae
Efektownie położony nad Canal Grande, na jednym z nielicznych campo (plac) Wenecji, które schodzą aż do wody, kościół San Stae (Sant’Eustachio, jak mówią Wenecjanie) jest manifestem baroku zwróconego ku kanałowi.
- Palazzo Emo (alla Maddalena)
Między Palazzo Molin Querini a Palazzo Soranzo Piovene, na wysokości Maddaleny, obok zlikwidowanego promu, który łączył ten brzeg z San Stae, ten XVII-wieczny pałac rozpoznasz od razu: fasada jest załamana na dwoje, podzielona na dwie sekcje występujące pośrodku i tworzące bardzo rozwarty kąt — zabieg pomyślany, by podążyć za krętym biegiem kanału.
- Palazzo Priuli-Bon (potem Dandolo)
Obok Campo San Stae, na prawym brzegu Canal Grande, Palazzo Priuli-Bon to żywa księga weneckiej architektury: pod gotycką pentaforą piano nobile (reprezentacyjnego piętra) przetrwały wklęsłe łuki wenecko-bizantyńskiego portyku z XIII wieku, częściowo zamurowane.
- Palazzo Soranzo Piovene
Między Palazzo Molin Erizzo a Palazzo Emo alla Maddalena stoi Palazzo Soranzo Piovene: elegancka renesansowa budowla w stylu lombardzkim z początków XVI wieku, przypisywana Santemu Lombardo, bratankowi Pietra.
- Ogród na miejscu Palazzo Contarini
Między Palazzo Priuli-Bon a Palazzo Duodo, niemal naprzeciw przystanku San Stae, ciągły mur pałaców przerywa się i nad Canal Grande otwiera się plama zieleni: to ogród powstały tam, gdzie do połowy XIX wieku stał pałac zniszczony przez pożar i już nigdy nieodbudowany.
- Palazzo Erizzo alla Maddalena
Nad Canal Grande, w Cannaregio, między Palazzo Marcello a Palazzo Soranzo Piovene i kilka kroków od kościoła Maddalena, stoi pałac w późnogotyckim stylu z XV wieku.
- Palazzo Duodo (Santa Croce)
Mały i dumny między bryłą Ca’ Tron a pałacami przy San Stae, Palazzo Duodo to szlachecka rezydencja o starożytnym założeniu, zbudowana w fazie przejściowej weneckiego gotyku między końcem XIV a początkiem XV wieku i przerabiana w kolejnych wiekach bez utraty proporcji.
- Palazzo Marcello (alla Maddalena)
Między gotykiem Palazzo Erizzo a marmurem Ca’ Vendramin Calergi ten osiemnastowieczny front wydaje się niemal nieśmiały: pięć łuków na dwóch porządkach, podwójna przystań, bok, który pozwala dostrzec dawny sad. A jednak tu, w 1686 roku, urodził się Benedetto Marcello — patrycjusz, magistrat i muzyk, którego współcześni nazywali „księciem muzyki”.
- Palazzo Loredan-Vendramin-Calergi
Na prawym brzegu Canal Grande Palazzo Loredan-Vendramin-Calergi jest triumfalnym finałem weneckiego renesansu: zamówiony przez Andreę Loredana u Maura Codussiego i ukończony w 1509 roku przez warsztat Lombardów, z fasadą w całości licowaną kamieniem i podwójnymi oknami rozdzielonymi kolumnami.
- Palazzo Tron (Ca' Tron)
Między Palazzo Duodo a Palazzo Belloni Battagia — tym z dwoma ostrymi obeliskami na szczycie — zobaczysz jasną, harmonijną fasadę Ca’ Tron.
- Palazzo Belloni-Battagia
Między Fontego del Megio (wenecki dom handlowy ze składami; Megio — proso) a Ca’ Tron, nieco w dół Canal Grande od San Stae, Canal Grande otwiera się na jedną z najbogatszych i najsłynniejszych fasad weneckiego baroku: Palazzo Belloni Battagia, wzniesiony około połowy XVII wieku na murach wcześniejszego gotyckiego domu.
- Fondaco del Megio
Obok uroczystych arkad Fondaco dei Turchi stoi prosty, ceglany budynek — najbardziej surowa fasada nad Canal Grande.
- Casa Gatti-Casazza
Na zakręcie Canal Grande, naprzeciw Fondaco dei Turchi i tuż przy Rio di San Marcuola, wznosi się „dom-wieża”, jakich w Wenecji nie ma nigdzie indziej: gotycki układ, trójlistne monofore (pojedyncze okna), a potem wieki poprawek — zwłaszcza dziewiętnasto- i dwudziestowiecznych — które uczyniły z niego eklektyczną zagadkę, gdzie autentyczne miesza się z odtworzonym.
- Fondaco dei Turchi (Muzeum Historii Naturalnej)
Z vaporetto (tramwaju wodnego), na lewym brzegu Canal Grande, ukazuje się najbardziej „wschodni” obraz Wenecji: Fondaco dei Turchi (wenecki dom handlowy ze składami), z parterowym portykiem, górnymi loggiami i blankami między dwoma korpusami wieżowymi, najpełniejszy typ domu wenecko-bizantyńskiego, choć fasada, którą widzimy, to dziewiętnastowieczna rekonstrukcja według dawnego modelu.
- Kościół San Marcuola
Naprzeciw Fondaco dei Turchi San Marcuola wychodzi na Canal Grande fasadą z gołej cegły, która czeka na marmur od trzech wieków: Giorgio Massari przebudował kościół od 1728 roku i ukończył wnętrze, ale okładzina nie dotarła nigdy.
- Casa Correr
Przy salizada (jednej z pierwszych brukowanych ulic) biegnącej wzdłuż Fondaco dei Turchi stoi dom nad Canal Grande, który na zawsze zmienił sposób, w jaki Wenecja opowiada o sobie.
- Palazzo Giovanelli (San Zan Degolà)
U wlotu rio di San Zan Degolà (weneckiego kanału), naprzeciw narożnika ogrodu, gdzie stał dom Bembów, przegląda się w Canal Grande gotycki pałac z połowy XV wieku: Palazzo Giovanelli.
- Palazzo Memmo Martinengo-Mandelli (Dona' dalle Rose)
Nad Canal Grande, obok niedokończonego kościoła San Marcuola, wyróżnia się pałac o surowym, nieco krzywym wyglądzie.
- Palazzo Gritti Dandolo
Na prawym brzegu Canal Grande w Cannaregio, między Palazzo Memmo Martinengo Mandelli a Palazzo Correr Contarini Zorzi, Palazzo Gritti Dandolo wygląda jak XVII-wieczny pałac — ale nim nie jest: pod klasyczną powłoką bije średniowieczne gotyckie serce, które radykalna przebudowa XVII wieku zamaskowała, zmieniając okna bez ruszania gabarytów.
- Narożny ogród (teren Casa Bembo)
Z Canal Grande, u ujścia rio di San Zan Degolà, widać narożnik ogrodu i nowoczesny budynek: to miejsce, gdzie stał wystawny dom Bembów, rodu, który dał Republice dożę Giovanniego, a literaturze kardynała Pietra, i który miał w mieście ok. 10 siedzib.
- Palazzo Correr Contarini Zorzi (Ca' dei Cuori)
Nad Canal Grande, w sestiere Cannaregio (dzielnicy — Wenecja ma sześć), między Palazzo Querini Papozze a Palazzo Gritti, majestatyczna siedemnastowieczna fasada Palazzo Correr Contarini Zorzi znana jest w całej Wenecji jako Ca’ dei Cuori: przezwisko bierze się od herbów z kutego żelaza w kształcie serca, które zdobią dwa portale wodne i dziedziniec.
- Palazzo Querini (Cannaregio)
U wlotu Canale di Cannaregio, między Palazzo Correr Contarini Zorzi a Palazzo Emo przy San Leonardo i dwa kroki od Ponte delle Guglie, Palazzo Querini Papozze pokazuje białą i szeregową fasadę, inną niż każda na Canal Grande: to wynik odbudowy po wielkim pożarze z 1815 roku.
- Palazzo Marcello-Priuli-Toderini
Na Riva di Biasio, dokładnie tam, gdzie canale di Cannaregio otwiera się na Canal Grande, Palazzo Marcello Toderini to mały XVII-wieczny pałac o niezwykłym rysunku: tylko jedno reprezentacyjne piętro z centralną serlianą (trójdzielnym oknem z łukiem pośrodku), otoczoną łukowymi pojedynczymi oknami ujętymi w belkowanie.
- Palazzo Zen (Riva di Biasio)
Przy Riva di Biasio, między przystankiem vaporetto a sąsiednimi pałacami, nad Canal Grande stoi budynek naznaczony historią Wenecji.
- Chiesa di San Geremia
U zbiegu canale di Cannaregio i Canal Grande San Geremia jest dziś sanktuarium św. Łucji: w kaplicy apsydowej — rozebranej kawałek po kawałku z palladiańskiego kościoła zburzonego w 1861 roku, by zrobić miejsce stacji — spoczywa męczennica z Syrakuz, przybyła do Wenecji z łupem IV krucjaty.
- Palazzo Donà
Na Riva di Biasio, na odcinku Canal Grande w sestiere Santa Croce (dzielnica — Wenecja ma sześć), naprzeciw Palazzo Flangini i kościoła San Geremia, ciągnie się XVII-wieczna fasada Palazzo Donà Balbi.
- Riva di Biasio
To jedyny przystanek vaporetta (tramwaju wodnego) na Canal Grande, który nie nosi nazwy kościoła ani pomnika, lecz rzeźnika — i to nie byle jakiego.
- Palazzo Flangini
Obok kościoła San Geremia, na odcinku Canal Grande o dwa kroki od Palazzo Labia, barokowa fasada Palazzo Flangini zdradza wyraźną osobliwość: brakuje całego prawego skrzydła.
- Palazzo Gritti (Santa Croce)
Na lewym brzegu Canal Grande, na wysokości Campo di San Simeone Profeta, Palazzo Gritti to surowy późnorenesansowy budynek wzniesiony pod koniec XVI wieku (w latach 1500.), z potrójnym oknem z balkonem pośrodku piano nobile.
- Portale di Palazzo Morosini dalla Tressa
Na Lista di Spagna, pod numerem 233, gotycki portal z XV wieku przetrwał pałac, który strzegł: był wtórnym wejściem słynnego Palazzo Morosini „dalla Tressa”, którego prawdziwa fasada — całkowicie freskowana przez Pordenonego — wychodziła na Canal Grande, za dziedzińcem zamkniętym murkiem, który Martinioni cytował wśród najbardziej znamienitych pałaców miasta.
- Teren po zburzonym Palazzo Correr
Spójrz na pierzeję między Palazzo Gritti a campo (placem) San Simeone: niskie budynki magazynowe, nic nie przypomina pałacu.
- Palazzetto Nigra
Nad Canal Grande, na rogu przy ujściu Rio Marin, stoi pałac, który wygląda na 600 lat, a ma zaledwie 120: Palazzetto Nigra zbudowano w 1904 roku według projektu architekta Giovanniego Sardiego dla hrabiego Costantina Nigry, piemonckiego dyplomaty, który był sekretarzem Cavoura i ambasadorem Włoch na wielkich dworach Europy.
- Palazzo Calbo Crotta
U wlotu Lista di Spagna, tuż przy Ponte degli Scalzi, ciągnie się jeden z najdłuższych pałaców nad Canal Grande: zbudowany przez Soranzów w XIV–XV wieku, poszerzany i przerabiany aż po XVII wiek, ma fasadę o dwóch duszach — gotycką po lewej, renesansową po prawej.
- Palazzo dawniej Foscari (przebudowa Meo, 1956)
Z Ponte degli Scalzi, patrząc w stronę ujścia Rio Marin (wenecki kanał), widać pałac, który wygląda jak wyjęty z XV wieku — a jest z 1956 roku.
- Palazzo Foscari-Contarini
U stóp Ponte degli Scalzi, naprzeciw kościoła Santa Maria di Nazareth, Palazzo Foscari Contarini otwiera nad Canal Grande swój osobliwy plan w kształcie U: 2 korpusy połączone murem obwodowym, który zamyka wewnętrzny dziedziniec od strony kanału.
- Casa Adoldo (o Adoaldo)
Naprzeciw dworca, nad brzegiem Canal Grande, prawie wszyscy patrzą na zieloną kopułę San Simeone Piccolo, a mało kto zauważa dom stojący obok.
- Kościół degli Scalzi
Obok dworca i mostu nad Canal Grande wznosi się jeden z najprzepyszniejszych barokowych kościołów Wenecji: Santa Maria di Nazareth, zwana degli Scalzi, od bosych karmelitów, którzy ją ufundowali.
- Ponte degli Scalzi
Ponte degli Scalzi to pierwszy most Wenecji dla prawie wszystkich przyjeżdżających pociągiem: wychodzisz ze stacji Santa Lucia, schodzisz po schodach i ten biały pojedynczy łuk z kamienia z Istrii jest bramą na Canal Grande, prowadzącą do „dolnej” połowy miasta.
- La Chiesa di San Simeone Piccolo
To pierwszy zabytek Wenecji dla tych, którzy wysiadają z pociągu: kościół Świętych Symeona i Judy, zwany San Simeon Piccolo, góruje nad Canal Grande naprzeciw dworca swoim korynckim portykiem i wielką miedzianą kopułą.
- Palazzo Diedo-Emo
Na Fondamenta di San Simeone Piccolo (fondamenta — nabrzeże), krok przed Ponte della Croce i naprzeciw stacji (nie myl z drugim Palazzo Diedo przy Santa Fosca), Palazzo Emo Diedo to dla wielu podróżnych pierwszy pałac, który pokazuje im Wenecja: wymierzona, neoklasyczna fasada z XVIII wieku, z wielką triforą (potrójnym oknem) zwieńczoną trójkątnym tympanonem, wyzierającą spomiędzy korynckich kolumn w porządku kolosalnym.
- Giardino Papadopoli
Między Piazzale Roma a Canal Grande rozciąga się najsłynniejszy publiczny ogród Wenecji: 7500 metrów kwadratowych ostrolistnych dębów, cyprysów i cedrów, czyli to, co zostało z romantycznego parku o powierzchni 12 000 metrów kwadratowych, założonego w 1834 roku z woli Teresy Mosconi, żony hrabiego Spiridiona Papadopolego, właściciela największego prywatnego banku w mieście, a zaprojektowanego przez scenografa Francesca Bagnarę.
- Dworzec kolejowy Venezia Santa Lucia
To jedyny dworzec na świecie, z którego wychodzisz prosto nad Canal Grande.
- Palazzo Contarini Corfù
Na Canal Grande między Ca’ Rezzonico a mostem Accademia, u wejścia w Rio di San Trovaso, Palazzo Contarini Corfù to gotycka połowa jednej z najsłynniejszych par pałaców Wenecji.
- Ca' d'Oro i Galleria Giorgio Franchetti
Nad Canal Grande Ca’ d’Oro wygląda jak koronka wyrzeźbiona w kamieniu.